پیامد های حذف دلار در مبادلات اقتصادی

حذف دلار از مبادلات دو یا چند جانبه و بی اثر کردن تحریم ها

در نشستی که رهبر انقلاب و رئیس‌جمهور روسیه داشتند، نکته‌ای که بازتاب رسانه‌ای خاصی پیدا کرد،پیشنهادی مبنی بر حذف دلار از مبادلات دو یا چند جانبه و بی اثر کردن تحریم ها بود. حال سوال اصلی این است که آیا این پیشنهاد جدای از جنبه سیاسی و از دید کارشناسانه صحیح است؟

خوب است بدانید اگر سهم دلار از مبادلات در سوئیفت زیر ۵۰ درصد بود، عملاً تحریم و جریمه توسط دلار برای آمریکایی‌ها فراهم نبود و تحریم‌های ثانویه‌ی مالی اساساً قابل اعمال نبود.

اسلحه‌سازی دلار

بزارید ابتدائا دلار را از جنبه ای که آمریکا از آن برای اعمال فشار استفاده میکند بررسی کنیم;

باید بدانیم که دلار از خیلی لحاظ در فضای بین الملل موثر و مهم است. از لحاظی بیش از ۸۰ درصد مبادلات ارزی در بستر سوئیفت بر مبنای دلار است و از لحاظی دیگر قسمت مهمی ار انتقال های غیر دلاری هم در قسمتی از چرخه انتقالشان ، تاثیر چرخه ی دلار را حس خواهند کرد. از طرف دیگر سهم سرمایه‌گذاری با مبدأ دلاری نسبت به کل سرمایه‌گذاری، در مقایسه با سهم آمریکا از جمع جی.دی.پی دنیا به‌مراتب بیشتر است.

پس میتوان گفت هر موسسه ی مالی که بخواهد به حیات خود ادامه دهد ، تا حد بسیار زیادی نیاز به چرخه ی دلار دارد . خزانه داری آمریکا برای اعمال تحریم های مالی خود از همین نیاز استفاد میکند.

بعنوان مثال : اگر موسسه ای مالی بخواهد با یکی از اعضای فهرست تحریمی آمریکا (SDN LIST) که ایرانی و جزو این لیست میابشد، همکاری کند;
مجازات او حذف از چرخه ی دلار است و اگر بخواهد دوباره به این چرخه وصل شود بعد از پرداخت جریمه نقدی نیز، باز هم محدودیت های دیگر.

حال در صورتی که یک مؤسسه‌ مالی اروپایی یا روسی یا آسیای شرقی توسط خزانه‌داری آمریکا از چرخه‌ی دلار قطع شود، دولت آن مؤسسه‌ی مجازات شده . هیچ کاری برای وصل مجدد آن به چرخه‌ی دلار و دفاع از بانک واقع‌شده در خاک خود نمی‌تواند انجام دهد.

البته باید به این نکته اشاره کنیم که این جریمه کرد بانک های غیر آمریکایی از سوی آمریکا ، به خاطر توان قضایی آمریکا نیست بلکه به خاطره همین چرخه ی دلار است که به دست آمریکائی هاست و آمریکا از آن بعنوان سلاحی برای اعمال فشار استفاده میکند.

از این رو است که در محافل مالی و سیاسی از چرخه ی دلار به‌عنوان «اسلحه‌سازی دلار» یاد می‌شود.

خلع سلاح آمریکا با حذف دلار

برای مقابله با این سلاح باید نیاز موسسات مالی به چرخه ی دلار کاهش پیدا کند. هر نوع تلاش برای کاستن از سهم دلار در مبادلات تجاری یک گام برای کاهش این نیاز است و به بیانی دیگر اگر سهم دلار از مبادلات در سوئیفت زیر ۵۰ درصد بشود، عملاً تحریم و جریمه توسط دلار برای آمریکایی‌ها فراهم نخواهد شد و تحریم‌های ثانویه‌ی مالی اساساً غیر قابل اعمال میشد و نهایتا آمریکا خلع سلاح میشود. از این نظر در بلندمدت، اثر ضد تحریمی حذف دلار از مبادلات دوجانبه امری واضح است.

خب در کوتاه مدت چطور؟یعنی مثلا در همین تحریمه پیش رو که از روز ۳۱ اکتبر برای ایران ، روسیه ، کره شمالی اجرا شده، حذف دلار از مراودات یا استفاده از ارز های محلی یا کامل تر بگوییم مبادلات ارزی دو جانبه یا چند جانبه اثر ضد تحریمی خواهد داشت؟

وقتی بین دو کشور مثلا ایران روسیه پیمان پول محلی دو جانبه منعقد میشود یک کانال ارزی جدا از روش های موجود ایجاد میشود که مسدود کردن آن ،مستلزم اعمال تحریم توسط آمریکاست. این کانال جدید ار دو جهت حائز اهمیت است: اولا چون انتقال ارزی جدا از بستر های موجود و خارج سیستم ارزی جهان است ، پرزداش آن پیچیده تر و پیدا کردن طرف های تحریمی بسیار هزینه بر تر خواهد بود.

ثانیاً قسمت مهم یک پیمان دوجانبه‌ی پولی، نقش بانک‌های مرکزی دو طرف برای برقراری این کانال است و به یک معنا امکان قطع این پیمان وجود ندارد مگر اینکه آمریکا، هم بانک عامل این پیمان و هم در مقیاس بزرگ‌تر، بانک‌های مرکزی طرف پیمان را تحت تنبیه (قطع از سیستم دلار) یا تحریم (ارسال به SDN LIST) قرار دهد که هزینه‌ی مالی و سیاسی چنین اقدامی برای طرف آمریکایی بسیار بالا است. درواقع حتی درپرونده‌ی هسته‌ای که یک رژیم تحریمی مبتنی بر قطعنامه‌های سازمان ملل ایجاد شده بود هم آمریکایی‌ها برای تحریم بانک مرکزی ایران ناچار از زمینه‌چینی فراوان و هزینه‌کرد سیاسی بسیار بودند. حال وضعیتی را فرض کنید که آمریکا برای بستن یک کانال انتقال ارز، ناچار از تنبیه بانک مرکزی ترکیه یا زراعت‌بانک ترکیه و نیز تحریم مجدد بانک مرکزی ایران برخلاف برجام باشد. هزینه‌ی سیاسی چنین مواردی، آن را عملاً غیرممکن می‌کند.

 

بنابراین به‌لحاظ فنی، حذف دلار از مبادلات و انتقال مراودات به ارزهای محلی در چارچوب پیمان‌های دوجانبه، هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت به صورتی قابل اطمینان اثر ضد تحریمی خواهد داشت.

 

منبع:افکار نیوز